WANDA

WANDA WAYANG PURWA

Wanda = wujud = rupa = ciri

Ingkang dipun wastani ciri punika sanes cacad, nanging titikan. 

Wanda wayang punika tuwuhipun saking prenthuling manah, ingkang saperlu kangge anjumbuhaken kaliyan kabetahan cak pakeliran.

Tuladha :

1. Werkudara ngadhep Darmakusuma mawi Werkudara wanda lindhu.

2. Werkudara pinuju perang, mawi Werkudara wanda lintang.

3. Kresna, Werkudara, Gathutkaca, Gembleng punika kaginakaken ing pathet enem tuwin pathet sanga.

4. Kresna, Werkudara, Gathutkaca cemeng/ ireng namung kaginakaken ing pathet manyura wanci dalu.

Sedaya punika awit (1) kangge nyocokaken antawacana kalian raos gathukin kaliyaan wanda (2) ing kawruh pedalangan, babagan pathet Antawecana, Wanda, Raos punika boten saged dipun pisahaken. Dene leregipun ugi nyaut dateng cak pakeliran.

Boten sadaya wayang punika gadhah wanda, nanging namung wayang-wayang ingkang gadhah lelampahan mawarni-warni.

Ewa semanten ugi wonten wayang ingkang wandanipun namung nunut.

Kadosta : Tuhuwasesa, Antareja, Gandamana, Wisatha, Durpada,

umbina, Rumara lsp.

Dene caranipun nitik wanda wayang punika kedah mirsani :

1. Praupan / rainipun wayang.

2. Piyadeging wayang

3. Pawakanipun

4. prabot / ageman / sandangan

5. Ciri-ciri ingkan gumathok

6. Garis-garis corekan

7. Sunggingan

1. PRAUPAN

a. Langak, tumungkul, utawi tumanduk.

b. Wiyar ciyuting praupan

c. Bedhahanipun.

Ingkang dipun wastani BEDHAHAN inggih punika mripat jahit/ bleles.

2. PIYADEG

a. Jejeg / nrayung / ndoyok.

b. Pacak suku Suku ngajeng pajeg / jojoh / nyuthat.

c. Suku wingking : pajeg / mancad.

d. Taneping gulu : sumende / rebah / rebah sanget.

e. Pundhak : siku (lempeng) / mlesed / jinggring / mikul.

3. PAWAKAN katitik saking :

a. Lemu / kuru / sedeng

b. Kendho / singset / ramping

4. PRABOT katitik saking :

a. Makutha : andhap / Inggil / ageng / alit / sedeng.

b. Praba : lantas / ngongkleh

c. Gelung : buweng / jinggring / leleh / kepu / ramping.

d. Sondher : Singset / kendho.

5. SUNGGINGAN katitik saking :

a. Cocok kaliyan wandane menapa boten.

b. Mapanipun / lenggahipun.

Umpaminipun :

- Jarik parangrusak kangge Togog lan Bilung, punika boten mapan.

- Gathotkaca dodotipun kawung, punika ugi boten mapan.

- Kresna wanda Rondon dipun awak-awaki ireng, punika ugi boten leres.

6. COREKAN katitik saking :

Garis-gars ingkang maton.

Umpaminipun : garis pucuk irung boten sipat kaiyan pucuk driji.

Suku ngajeng (tumrap wayang dugangan).

Kangge wayang bokongan (Janaka) pucuk pundak ngajeng sipat kaliyan pucuk driji suku ngajeng.

WANDA PUNAKAWAN

WANDA SEMAR

Semar mempunyai wanda :

a. Dhukun

b. Ginuk

c. Brebes

d. Jenggleng

e. Mendhung

f. Mega

g. Wedhon

h. Dublong

i. Lengek

a. SEMAR WANDA DHUKUN

Yasan : Sultan Aging Anyakrakusuma

Tahun : 1563

Ciri-ciri

Praupan  : Longok

Pasuryan : Semu bunder

Gulu     : Panajng

Piyadeg  : Angrong

b. SEMAR WANDA GINUK

Yasan : P. B. II

Tahun : 1965

Ciri-ciri

Praupan : Tumanduk

Gulu    : Cekal

Badan   : Dengklak

Polatan : Peteeng

Adeg    : Pajeg

c. SEMAR WANDA BREBES

Yasan : Sultan Agung anyakrakusuma

Tahun : 1563

Ciri-ciri :

Praupan  : Longok

Pasuryan : Lonjong

Sirah    : Brenjul

Piyadeg  : Degeg

Weteng   : Ageng

Suku     : Gathuk

d. SEMAR WANDA JENGGLENG

Ciri-cirinipun

Praupan  : Longok sanget

Tutuk    : Wiyar

Gulu     : Landhung

Pawakan  : Degeg

Suku     : Panjang

Bokong   : Munjuk

e. SEMAR WANDA MENDHUNG

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri-cirinipun :

f. SEMAR WANDA MEGA

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri:

Praupan  : Nglenger

Praenan  : Ciyut

Tutuk    : Nyumlik

Sirah    : Brenjul

Weteng   : Ageng

Sarung   : Nancut, bokong katingal

g. SEMAR WANDA WEDHON

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri-cirinipun :

Praupan  : Radi nglenger

Praenan  : Ciyut semu bunder

Sirah    : Alit

Gulu     : Radi landhung

Weteng   : Ageng mlotrok

Bokongan : Nancut

Tangan   : Keplok

h. SEMAR WANDA DUBLONG

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri-cirinipun :

Caket kaliyan Ginuk namung radi dhungkluk

i. SEMAR WANDA LENGEK

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri-cirinipun :

Ciri lan yasan dereng kasumerepanmiturut nami sajakipun caket kaliyan jenggleng

WANDA GARENG

Gadhan wanda :

a. Wregul

b. Gandrung

c. Gembor

d. Kancil

a. GARENG WANDA WREGUL

Yasan

Tahun

Ciri :

Praupan : Sedeng

Gulu    : Sengkek

Badan   : Sedeng

Piyadeg : Jejeg

b. GARENG WANDA GANDRUNG

Yasan

Tahun

Ciri-ciri

Praupan : Tumanduk

Gulu    : Manglung

Badan   : Alit

Piyadeg : sangkuk

c. GARENG WANDA GEMBOR

Yasan : P. B. II

Tahun : 1655

Ciri :

Praupan : Tumungkul

Praenan : Wiyar

Gulu    : Sengkeg

Badan   : Lema keker

Bokong  : Munjuk

d. GARENG WANDA KANCIL

Yasan   : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun   : 1563

Ciri-ciri

Praupan : Longok

Praenan : Gleleng/kemaki

Sirah   : Bunder

Dhadha  : Mungal

Piyadeg : dedeg

Badan   : Alit/ kuru

Weteng  : Nyemplis

WANDA PETRUK

Gadhah wanda

a. Jamblang

b. Jlegong

c. Mesem

d. Manglung

e. Gandrung

f. Bujang

a. PETRUK WANDA JAMBLANG

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri :

Praupan : Dengongok

Praenan : Wiyar

Sirah   : Jendhul

Mripat  : Kedhonghongan, jait

Gulu    : Ageng

Bau     : Pajeg

Piyadeg : Degeg

Badan   : Lemu

Tutuk   : Gusen

b. PETRUK WANDA JLEGONG

Yasan : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun : 1562

Ciri :

Praupan : Longok

Praenan : wiyar

Mripat  : Jait

Gulu    : Ageng

Sirah   : Bunder

Pundhak : Brojol

Dhadha  : mendhelong

Weteng  : Bunder tanpa udel

Pawakan : Kendho

Prabot  : Ngoproh

Tutuk   : Gusen

c. PETRUK WANDA MESEM

Yasan : Pangeran Adipati

Tahun : 1717

Ciri :

Praupan : Longok

Gulu    : Sedeng

Pundhak : Siku/sipat

Piyadeg : Pajeg

Pawakan : Kenceng

Sirah   : Jendhul

Tutuk   : plengehan

d. PETRUK WANDA GENJONG

Ciri-ciri

Praupan : Longok sedeng

Pundhak : Pajeg

Badan   : Alit

Piyadeg : Jejeg

Prabot  : Singset

Jangkah : Sedeng

e. PETRUK WANDA MANGLUNG

Ciri-ciri

Memper kaliyan mesem namung cak gulu manglung rupanipun ketingal sanget.

f. PETRUK WANDA GANDRUNG

Ciri-ciri

Praupan : Longok seedeng

Sirah   : Radi njendhul

Pundhak : Pajeg

Dhadha  : Radi mungal

Badan   : Radi alit

Jangkah : Radi ciut

Tutul   : Tanpa gusen

WANDA BAGONG

Gadhah wanda :

a. Gembor

b. Gilut

c. Ngengkel

d. Dhemit

a. BAGONG WANDA GEMBOR

Yasan : P.B. II

Tahun : 1655

Ciri :

Praupan : Longok

Praenan : Wiyar sanget

Gulu    : Sengkek

Badan   : Lemo sanget, kendh

Piyadeg : Pajeg

b. BAGONG WANDA GILUT

Yasan   : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun   : 1563

Ciri-ciri

Praupan : Tumungkul sanget

Gulu    : Sengkeg

Sirah   : Jendhul semu bunder

Irung   : Nemlikan

Piyadeg : Pajeg

Badan   : Lema kenceng, sangkuk

Nginggil bathuk sirahipun brenjol

Bokong  : Nancut

c. BAGONG WANDA NGENGKEL

Yasan : Pangeran Adipati

Tahun : 1717

Ciri-crii dereng kasumerepan

d. BAGONG WANDA DHEMIT

Ciri-ciri

Praupan : Dhungkul

Sirah   : Alit

Gulu    : Sengkel

Dhadha  : Mungal

Badan   : Alit

Piyadeg : Sangkuk sanget kados tiyang jrunthul

Irung   : Nemlikan

WANDA WAYANG BALADEWA

Wanda Baladewa ingkang saged kacathet :

a. Paripaksa    f. Jagong

b. Geger        g. jangkung

c. Kaget        h. Rangkung

d. Sembada      i. Rayung

e. Bantheng     j. Jago

a. BALADEWA WANDA PARIPAKSA

Yasan : P. B. II

Tahun : 1655

Ciri :

Praupan : Longok sedheng

Pundhak : Pajeg

Pipi    : Lonjong

Badan   : Singset. Trengginas

Piyadeg : Jejeg

Agulu   : Keker

Makutha : Sedheng.

b. BALADEWA WANDA GEGER

Yasan : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun : 1563

Ciri

Prapan        : Longok tumanduk

Pasuryan      : Wiyar

Pundhak       : Mleret

Gulu          : Radi manglung

Pipi          : Lonjong

Piyadeg       : Ngrangkung

Suku wingking : Mancat

Dhadha        : Radi benjo

Prabot        : Makutha alit, prraba tekung, sarwa kendho.

c. BALADEWA WANDA KAGET

Yasan : Sunan Mangkurat ing Kartasura

Tahun : 1605

Ciri :

Praupan       : Longok sanget

Pasuryan      : Kepu

Mripat        : Jait

Gulu          : Mapak

Pundhak       : Mleret wingking

Dhadha        : Mungal bunder

Pawakan       : Dedeg, kenceng

Suku ngarep   : Nakur, jojoh

Suku buri     : Mancat

Makutha       : Alit

Brengos       : Sanggan

d. BALADEWA WANDA SEMBADA

Yasan : P. B. II

Tahun : 1655

Ciri :

Praupan       : Sedheng

Pasuryan      : Radi kepu

Pundhak       : Radi mleret

Badan         : Lema kenceng

Piyadeg       : Jejeg

Makutha       : Radi depok, Sor-soran kendho.

e. BALADEWA WANDA JAGONG

Ciri

Praupan       : Radi tumungkul

Piyadeg       : Ngrangkung sakedhik

Meh sami kaliyan Paripaksa

f. BALADEWA WANDA BANTHENG

Yasan :

Tahun :

Ciri

Poraupan      : Radi longok

Pasuryan      : Sedheng

Pundhak       : Radi mleret

Dhadha        : Mungal

Badan         : Singset

Piyadeg       : Jejeg

g. BALADEWA WANDA RANGKUNG

Yasan

Tahun

Ciri

Praupan       : Tumanduk

Piyadeg       : Sangkuk sanget

Kangge        : Lampahan Parikesit

h. BALADEWA WANDA JANGKUNG

Yasan

Tahun

Ciri

Praupan       : Radi tumungkul

Pundhak       : Andhap ngajeng

Piyadeg       : Angring

Prabot        : Makutha inggil

Jenggot       : Wok wingking

i. BALADEWA WANDA RAYUNG

Ciri :

Praupan       : Longok

Pundhak       : Nraju

Lambung       : Sangkuk

Pasemon       : Prasaja

j. BALADEWA WANDA JAGO

Yasan : Kartasura (Tatah Ki Gondo

Tahun :

Ciri

Praupan       : Tumanduk

Gulu          : Tumelung

Dhadha        : Mungal

Piyadeg       : Nanggel

Suku          : Mancat

Pasemon       : Ladak

WANDA JANAKA

Wanda Janaka ingkang saged kacathet :

a. Kinanthi       h. Mulat

b. Jimat          i. Malat

c. Gendreh        j. Mlathi

d. Mangu          k. Janggleng

e. Mangungkung    l. Renteng

f. Kanyut         m. Bronsong

g. Malatsih

a. Janaka wanda Kinanthi

Prauan       : Luruh

Gulu         : Manglung

Sumping      : Sekar gadhung sungging

Gelung       : Nancut minggah

Pundhak      : Pajeg

Dada/Pawakan : Weweg

Piyadeg      : Pajeg

Lambung      : Mayat

b. Janaka wanda Jimat

Yasan        : Senapati ing Alaga

Tahun        : 1541

Ciri :

Praupan      : Longok

Gelung       : Radi ageng

Pundhak      : Pajeg

Lambung      : Mayat

c. Janaka wanda Gendreh

Yasan        : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun        : 1563

Ciri :

Praupan      : Tumungkul

Tutuk        : Luwes

Gelung       : Buweng alit/tipis

Pundhak      : Pajeg

Pawakan      : Alit

Lambung      : Mayat

d. Janaka wanda Mangu

Yasan        : Sultan Agung Anyakrakusama

Tahun        : 1563

Ciri :

Prupan       : Kinanthi kadamel manglung

Gelung       : Beda embat

Pundhak      : Mleret

Lambung      : Membat

Prabot       : Tanpa sumping, tatahan amung kasungging.

Suku         : Radi mleset

e. Janaka wanda Mangungkung

Praupan      : Tumungkul sanget

Mripat       : Blebes

Gelung       : Bedhog

Pasu         : Lengkung

Pundhak      : Radi sipat

Bokong       : Radi ageng nancut

Tlapakan     : Radi nyuthat

f. Janaka wanda Kanyut

Yasan        : Sunan Mangkurat ing Tegalarum

Tahun        : 1578

Badanipun kaliyan wanda mangu namung pasang gulu – rebah / radi rebah.

g. Janaka wanda Malatsih

Yasan        : Kartasurai longok

Tahun        : 1605

Sami kaliyan Kinanthi namung dipun longokaken sawetawis.

h. Janaka wanda Mulat

Praupan      : Radi longok

Mripat       : Jait

Gelung       : Radi gepeng

Pawakan      : Katingal weweg

Dhadha       : Jembar

Pundhak      : Limrah

Bokong       : Katingal agen

i. Janaka wanda Mlathi

Praupan      : Sedheng

Mripat       : Blebes

Tutuk        : Keder

Prabot       : Sumping sunggingan

Piyadeg      : Semu ngrangkung

j. Janaka wanda Janggleng

Praupan       : Tumndhuk

Mripat        : Jait

Pasu          : Kedher sanget

Gelung        : Leleh semu gepeng

Tutuk         : Luwes

Pawakan       : Singset

Suku wingking : Mleset

Piydeg        : Katingal ngrayung

k. Janaka wanda Brongsong

Praupan      : Prada

l. Janaka wanda Malat

Praupan      : Semu longok radi manglung

Mripat       : Blebes

Gelung       : Radi Buweng

Piyadeg      : Ngrayung

Tutuk        : Kedher

WANDA DARMAKUSUMA/PUNTADEWA

Wanda Darmakusuma ingkang saged kacathet :

a. Puthut

b. Miling

c. Deres

d. Panuksma

a. Puntadewa wanda Puthut

Praupan : Tumungkul

Mripat  : Blebes

Sumping : Sungsum

Piyadeg : Ngrayung

b. Puntadewa wanda Miling

Praupan : Radi Longok

Mripat  : Jait

Sumping : Satunggal

Piyadeg : Jejeg

Pawakan : Kera

c. Puntadewa wanda Deres

Praupan : Radi longok

Gulu    : Manglung

Mripat  : Blalat irit

Piyadeg : Ngrangkung

d. Puntadewa wanda Panuksma

Yasan   : Adipati Puger ing Kartasura

Tahun   : 1625

Ciri :

Praupan : Tumungkul sanget

Mripat  : Blebes

Sumping : sungsung / dobel

Piyadeg : Ngrayung

Ing padhusunan ingkang kathah manawi damel Darmakusuma namung nedhak Janaka, mila dipun wasani wanda mbonceng.

Dodot Darmakusuma manawi miturut janturan : Menyankober, nanging ing akathah dipun tatah miturut kajengipun ingkang natah.

Umpaminipun dipun Limar utawi Lapisan.

WANDA KRESNA

Wanda Kresna ingkang kecathet dening penulis :

a. Rondhon     e. Mawur

b. Mangu       f. Botoh

c. Gendreh     g. Sumyar

d. Surak

a. Kresna wanda Rondhon

Yasan : Sri Sunan Mangkurat in Kartasura

Tahun : 1605

Praupan : Tumanduk lancap

Pasu       : Manyul

Bathuk     : Bunder

Mripat     : Blebg radi es

Gulu       : Radi rebah

Pundhak    : Mleset, gris pundhak mepet gulu wingking radi minggah tinimbang garis pundhak ngajeng

Dhadha     : Mungal

Piyadeg    : Semu rangkung

Makutha    : Alit

Karawistha : Satunggal

Sumping    : Kados sumping oncen nanging boten oncen-oncen.

Praba      : Anakan ngajeng boten gathuk ggulu.

b. Kresna wanda Mangu

Praupan    : Kados Rondhon radi luhur

Pasu       : limrah

Bathuk     : Limrah katongan

Pundhak    : Radi siku, nanging radi andhap sekedhik

Piyadeg    : Katingal jejeg.

Sunggingan : Gembleng

c. Kresna wanda Gendreh

Yasan      : Sultan Agung Anyakrakusuma

Tahun      :1663

Praupan    : Tumungkul (tinibag Harjunasasra)

Mripat     : Blebes

Tutuk      : Luwes

Pundhak    : Kedher

Makutha    : Karawistha satungal

Pawakan    : Katingal kendho

d. Kresna wanda Surak

Praupan    : Longok

Mripat     : Jait / Blarak irit

Irung      : Radi andhap winking

Pawakan    : Ramping

Sungging   : Cemeng /ireng

e. Kresna wanda Mawur

Praupan    : Tumanduk

Pipi       : Radi lonjong

Pundhak    : mleret

Dhadha     : Radi nunggal

f. Kresna wanda Botoh

Praupan    : Longok semu manglung

Mripat     : Jait

Tutuk      : Luwes

Pundhak    : Jinggring

Piyadeg    : Jejeg

Pawkan     : Kendho

Bokong     : Ageng

Makutha    : Inggil radi alit, Karawistha sungsun

g. Kresna wanda Sumyar

Kresna wanda mangu dipun longokaken

Pundhak    : Mleret

Piyadeg    : Ngrayung

WANDA ANOMAN

Wanda Anoman ingkang saged kacathet dening penulis :

a. Senggana    d. Barat

b. Wantah      e. Renggani

c. Lintih      f. Nata

a. Anoman wanda Senggana

- Praupan      : Tumanduk

- Mripat       : Radi alit

- Gusi         : Tipis

- Gulu         : Landhung

- Dhadha       : Sangkuk

- Pundhak      : Jinggring

- Gelung       : Jinggring

- Kalung       : Ulur

- Suku ngajeng : Nakur

b. Anoman wanda Wantah

- Praupan      : Longok, pipi wiyar.

- Mripat       : Sedeng

- Gelung       : Radi leleh

- Gulu         : Keker

- Pundhak      : Andhap wingking

- Dhadha       : Radi mungal

- Prabot       : Kalung, wonten ingkang tanpa uncal.

- Pasemon      : Memper wanda Senggana.

c. Anoman wanda Lintih

- Paraupan     : Longok, ppipi wiyar sawatawis

- Mripat       : Radi ageng

- Lambe        : Radi panjang

- Gusi         : Kedher

- Gulu         : Keker

- Pundhak      : Mleret (Inggil ngajeng)

- Dhadha       : Mungal

- Suku wingking : Mancat

- Piyadeg      : Jangkah sanget

- Prabot       : Ulur

d. Anoman wanda Barat

- Praupan      : Longok, pipi wiyar sanget

- Mripat       : Radi ageng

- Lambe        : Radi kepu

- Gusi         : Kandel

- Gulu         : Sengkeg

- Badan        : Lemu

- Suku ngajeng : Nakur

- Pasemon      : Kados Anila

e. Anoman wada Renggani

- Agengipun    : ngungkuli Werkudara

- RambuT       : Jebolan, udhalan

- Kangge       : Anoman Triwikrama

f. Anoman wanda Nata

- Dereng kepanggih namung kasumerepan cacahipun wanda.

WANDA GATHUTKACA

GATHUTKACA

Ingkang Kacathet

a. Guntur      d. Bedhug

b. Thathit     e. Gandrung

c. Kilat       f. Gelap

a. Gathotkaca wanda Guntur

Yasan : Sunan Mangkurat ing Mataram

Tahun : 1578

Tegesipun    : Guruh utawi gegirisi.

- Prupan     : Radi longok

- Mripat     : Blabak irit

- Pundak     : Pajeg

- Badan      : Pajeg

- Pawakan    : Singset

- Sunggingan : Awak-awakan cemeng

b. Gathutkaca wanda Thathit

Yasan : P. B. II

Tahun : 1655

Ciri :

- Praupan    : Tumungkul

- Gulu       : Manglung

- Pundhak    : Radi inggi wingking

- Mripat     : Jait

- Suku wingking : Mancat

- Badan      : Singset

- Dada       : Radi bunder

- Praba      : Pucuk nginggil mentelung sanget.

- Piyadeg    : Pajeg

Keterangan : Gathutkaca wanda 1, 2 tumrap ing padhusunan kosokwangsulipun. Guntur ingkang tumungkul, Thathit ingkang longok

c. Gathutkaca wanda Guntur (ing Klaten)

- Praupan      : Tumungkul jembar

- Gelung       : Sedeng

- Praba        : Pucuk tekung sanget

- Gulu         : Keker

- Pundhak      : Wingking radi inggil

- Dhadha       : Bunder

- Suku ngajeng : Radi nakur

- Sungging     : Gembleng / Prada

- Piyadeg      : Radi dhoyok

d. Gathutkaca wanda Thathit ( ing Klaten)

- Praupan      : Longok

- Mripat       : Jait

- Gulu         : Sedheng

- Gelung       : Sedheng

- Pundhak      : Sipat

- Pupu         : Radi malang

e. Gathutkaca wanda Gandrung (ing Klaten)

- Praupan      : Tumungkul

- Pipi         : Jembar / wiyar

- Mripat       : Jait

- Tutuk        : Luwes

- Sumping      : Oncan-oncan

- Praba        : Pucuk radi jejeg

- Dhadha       : Radi gepeng

- Pawakan      : Kenceng

- ½ sor-soran  : Ebah

- Suku         : Mancat radi mleset

f. Gathutkaca wanda Kilat

Ciri : meh sami kaliyan thathit ing Klaten, nmung mawi oncen-oncn sumping

Badan          : Katingal singset, lambung radi mayat.

g. Gathutkaca wanda Gelap

- Praupan      : Tumanduk radi katingal jembar

- Gelung       : Radi leleh

- Pundhak      : Jinggring

- Mripat       : Blebes

- Piyadeg      : Sangkuk

- Suku         : Panjang ngajeng

- Sorsoran     : Kendho

- Sungging     : Ireng

h. Gathutkaca wanda Bedhug

Ciri : Sor-soranipun / ngandhap lak sanget, ginanipun namung kangge mabur. Ing padhusunan dereng wonten, namung ing Kraton Surakarta.

WANDA Btr. GURU

Wanda Btr. Guru ingkang saged kacathet dening penulis

a. Reca

b. Karna

c. Rama

d. Krena

a. Bathara Guru wanda Reca

Praupan : Tumungkul, wiyar

Pasu    : Mawi oto-ototan

Mripat  : Jait

Tutuk   : Tanpa keketan / silidan

Dhadha  : Gepeng / Gecot

Tangan  : ngajeng nyepeng cis, wingking cis cakra.

Suku    : Ageng, ngandhap mangkara / bagaspati

Praot   : Topongg, garisipun / corekan dumugi pundhak.

Wonten ingkang garis wingkingnipun kados ganja (nginggil wiyar ngandhap ciut).

Prabotipun ngemba Reca sela

Wonten ingkang irun-irunganipun kados tiyng, jenggot numpang undhak, mripat gabahan, makuthan, rai ireng.

b. Bathara Guru wanda Karna

Praupan : tumanduk

Piyadeg : Jejeg

Rabot   : Keton/ topong

        : Sarungan

Nitih   : Lembu Handini utawi boten mawi Handini.

c. Bathara Guru wanda Rama

Meh sami kalian wanda Karna namung kaot praupan tumungkul. Makutha prabot ageng (sor-soranipun).

d. Bathara Guru wanda Kresna

Yasan P.B. IV

Ingkang kadhawuhan Ki Sadongsa dlang Palar Klaten dados ringgit kadung.

WANDA WERKUDARA

Ingkang saged kecathet

a. Lindhu           f. Gurnat

b. Lindhu Panon     g. Bambang

c. Panon            h. Mimis

d. Bugis            i. Jagur

e. Lintang          j. Gurnita

a. Werkudara wanda Lindhu

- Praupan    : Tumungkulbedhahan blabak irit.

- Gelung     : Sedheng, lungsen semu.

- Gulu       : Keker

- Badan      : Lemu singset.

- Piyadeg    : Pajeg

- Pundhak    : Radi inggil wingking sekedhik

- Tutuk      : Kedher

- Sunggingan : Gembleng

b. Werkudara wanda Lindhu Panon

Lindhu       : Horeg

Panon        : Mriat

Horeging mripat nuwuhaken obahing penggalih.

Yasan SUNAN MANGKURAT ing Mataram / Tegalarum th. 1578.

Ingkang dipun tedhak Werkudra Kedhu lan kajujud.

Ciri :

- Praupan    : Tumungkul sanget, rai katingal bunder.

- Mripat     : Jait.

- Tutuk      : Luwes

- Gelung     : Keker

- Gulu       : Radi cekak

- Pundhak    : Mikul (inggil wingking sanget)

- Dhadha     : Jembar, weweg.

- Piyadeg    : Gagah

- Pupu       : Malang, wentis manyul

- Jangkah    : Nglangkungi garis irung.

- Sungging   : Gembleng / prada.

c. Werkudara wanda Panon

Ciri :

Meh sami kaliyan lindhu panon, namung pawakanipun katingal kuru. Manawi Lindhu panon pawakanipun Gogot.

d. Werkudara wanda Gurnat

Ciri :

- Praupan    : Radi longok

- Gelung     : Sedeng

- Badan      : Ageng

- Piyadeg    : Semu doyok

e. Werkudara wanda Lintang

Yasan        : P. B. II (1655)

Ciri :

- Paupan     : Tumanduk

- Mripat     : Jait

- Tutuk      : Luwes

- Gelung     : Radi benjo

- Pundhak    : Leleh

- Gulu       : Manglung

- Badan      : Weweg kendho

Rengon kalian Jarotan / otot-ototan corakipun gandheng.

- Sungging   : Gembleng

             : Dipun cemeng (ireng) Bregas.

f. Werkudara wanda Bugis

Ciri :

- Praupan    : Sedeng, pilingan bunder

- Mripat     : Jait

- Tutuk      : Luwes

- Gelung     : Ageng Buweng

- Pundhak    : Radi leleh

- Pawakan    : Janjang

- Piyadeg    : Jejeg

- Sor-soran  : Rowa

g. Werkudara wanda Jagur

- Praupan    : Tumanduk

- Badan      : Ageng

- Piyadeg    : Angrong. Cethik minggah radi dhoyong majeng.

h. Werkudara wanda Gurnita

- Sajakipun barakan kaliyan GURNAT, namung ewah sawatawis kemawon. Kados dene lindhu Panon kaliyan Panon.

i. Bambang

- Meh sami kaliyan Bugis, namung rai dipun longokaken lan karapingaken.

j. Werkudara wanda Mimis

Yasan : Sunan Anykrawati Seda Krapyak.

Tahun : 1552, ingkang sapisanan th 1514 punika asal saking JUJUDAN Kidang Kencana (Kidang Mas).

Mimis tegesipun peluru.

k. Werkudara wanda Werkudara Kalung

- Praupan     : Caket kalian bugis liripun longok.

- Badan       : Kuru kenceng

- Kalung      : Tanggalan sungsum

- Kelat Bahu  : Ngangrangan

- Gelang suku : Ngangrangan

Ingkang yasa sapisanan dalang Jombor Danguran Klaten, asma R. HARJASUTIKNO. Dipun ginakaken manawi lampahan Bima Gelung. (Dewa Ruci).